درآمدی بر معمای مخاطب – ۲: یک خوانش اقتصادی

بابک گرانفر: فیلمساز و کارشناس سینما

http://sharghdaily.ir/Default.aspx?NPN_Id=951&pageno=10

دانلود فایل پی دی اف

در قسمت اول برترین تولیدات بیست و پنج سال گذشته در «گیشه» بازار داخلی ارائه شد و کوشش شد تا با بررسی جدول پرفروش ترین ها این سوال مدنظر قرار گیرد که «آیا واقعاً هر فیلمی که خوب می فروشد، خوب است؟». این سوال به نوبه خود، سوال دیگری را پیش کشید که «آیا هر فیلمی که توجه نخبگان هنر (بخوانید عالم هنر) را بر انگیخت، فیلم تر است؟». سوالاتی که قرار است ما را به سمت بررسی یا شاید رسیدن به معیارهایی برای فیلم خوب رهنمون کنند. صورت عام و نظری این سوالات می طلبند که برای رسیدن به پاسخی درخور، ابتدا مصادیق آن ها مورد بررسی قرار گیرند. پس به پیروی از قسمت اول، این بار عملکرد برترین تولیدات بیست و پنج سال گذشته «عالم هنر» بررسی می شود. بازهم به پیروی از قسمت اول، که در آن ارزش هنری برترین های اقتصادی (همان درجه بندی مخاطبان آی.آم.دی.بی در ستون آخر) ارائه شد، این بار ارزش اقتصادی برترین های هنری ارائه می شود. لازم به ذکر است که این «دوگانه»های مفروض، قدمتی به درازای تاریخ زیبایی شناسی دارند و تلخیص و تخفیف آن ها به این دو سوال، صرفاً جهت سهولت کار بوده است؛ اهل فن، بر بند بند این گزاره ها، قیدها و تبصره ها افزوده اند. مثلاً در نگاه اول شاید بسیاری فکر کنند که «گیشه» یا فروش، تابع معیارهای «عالم هنر» است، چرا که قاعدتاً مخاطب محصولی را می بیند که حاصل یک تجربه زیبایی شناسانه است. اما در طول تاریخ سینما خلاف این امر ثابت شده، تا جایی که بسیاری را به این باور رسانده است که مخاطب عادی توجهی به ارزش های زیبایی شناسانه ندارد و «فیلم های هنری» و «فیلم های تجاری» معمولاً از معیارهای یکدیگر تبعیت نمی کنند. کار بررسی و مقایسه این دو جدول را در قسمت های بعدی پی خواهیم گرفت:

۲ـ در بین اهالی سینما رسم است که هر ده سال یکبار برترین فیلم های تاریخ سینما را با رأی گیری انتخاب کنند. در این رأی گیری تاریخی، که بر خلاف ارزش گذاری یومیه آی.ام.دی.بی که از سوی عموم کاربران انحام می گیرد و بلافاصله در کنار هر عنوان درج می شود، عده معدودی از نخبگان هنر سینما (معمولاً منتقدان و کارگردانان) حق رأی دارند و هر ده سال یکبار تاریخ سینما را ورق می زنند تا دویست و پنجاه فیلم برتر از سراسر جهان را انتخاب کنند. در بین این رأی گیری ها، رأی گیری مجله سایت اند ساوند بیش از همه معروف است (برای سهولت کار رأی گیری مجله فیلم را نسخه فارسی آن در نظر بگیرید). آخرین رأی گیری این مجله در سال ۲۰۱۲ انحام شد و در آن به اذعان سردبیران مجموعه از مجموع ۸۴۶ فهرست تاپ تن، به ۲۰۴۵ عنوان فیلم رسیدند که از آن میان «سرگیجه» با ۱۹۱ رأی برترین فیلم تاریخ سینما انتخاب شد و به صدر نشینی پنجاه ساله «همشهری کین» پایان داد. «همشهری کین» با ۱۵۷ رأی دوم شد و «داستان توکیو» با ۱۰۷ رأی سوم شد. اما از آنجایی که در جدول قسمت اول، صرفاً به محصولات بیست و پنج سال گذشته پرداخته شد، اینجا نیز محصولاتی از این لیست استخراج شدند که در بیست و پنج سال گذشته تولید شده اند. در جدول زیر این بیست و نه عنوان به ترتیب رتبه از بالا به پایین فهرست شده اند. در این بین «در حال و هوای عشق» بیشترین امتیاز را کسب کرده و با ۴۲ رأی در مقام بیست و چهارم فهرست سایت اند ساوند، و لاجرم، جایگاه اول جدول زیر قرار می گیرد. در ستون دوم این جدول، رتبه اقتصادی این فیلم ها بر مبنای فروش داخلی (آمریکا و کانادا) به استناد باکس آفیس موجو درج شده است که به عنوان مثال «در حال و هوای عشق» با فروشی تقریباً برابر با دوازده میلیون و هشتصد هزار دلار، در رتبه پنج هزار و هشتصد و شصت و نه فروش ها می ایستد. پس از آن «جاده مالهالند» قرار دارد که رتبه بیست و هشتم فهرست سایت اند ساوند را با ۴۰ رأی به دست آورده است و فروشی تقریباً برابر با بیست میلیون و صد هزار دلار داشته است، و در رتبه چهار هزار و هفتصد و بیست و شش باکس آفیس موجو می ایستد که بالاتر از «در حال و هوای عشق» است. اگر بنا بود بر مبنای برتری اقتصادی جدول تنظیم شود، «وال ـ ای» با فروشی تقریباً برابر با پانصد و بیست و یک میلیون و سیصد هزار دلار و جایگاه صد و بیست و سه فروش ها در صدر قرار می گرفت و «داستان های عامه پسند» با فروشی تقریباً برابر با دویست و سیزده میلیون و نهصد هزار دلار و جایگاه پانصد و چهل و دو فروش ها، پس از آن می ایستد. اما این دو فیلم به ترتیب رده های ۲۰۲ و ۱۲۷ منتخبین «عالم هنر» یا خواص را به دست آورده اند، بنابراین در رده پایین تری نسبت به «در حال و هوای عشق» و «جاده مالهالند» می ایستند.

در ستون های بعدی فروش های داخلی و خارجی و مجموع فروش جهانی قرار دارد. تفاوت عمده این جدول با جدول پیشین خالی بودن ستون فروش داخلی با احتساب تورم است؛ هیچکدام از این عناوین با احتساب تورم بلیط در بین دویست فیلم پرفروش بازار داخلی قرار نمی گیرند. در مورد برخی از عناوین این جدول حتی آمار فروش آنها در باکس آفیس موجو ثبت نشده است که متأسفانه منجر شده تا بخشی از جدول خالی بماند (نه عنوان از بیست و نه عنوان)، البته منابع دیگری برای یافتن آمار فروش آن ها وجود داشت که برای پرهیز از چندگانگی و خطاهای احتمالی از آن ها صرف نظر شد. در ستون آخر نیز درجه بندی کاربران آی.ام.دی.بی حضور دارد که مقایسه ارزش گذاری هنری کاربران آن، با ارزش گذاری هنری فهرست سایت اند ساوند جای تأمل بسیار دارد. به عنوان نمونه به راحتی می توان دید که حکم ابتدای این مقاله نقض می شود: فروش یا «گیشه»، تابع معیارهای خواص یا عالم هنر نیست.


Screen Shot 2016-02-17 at 9.37.23 PM.png

Screen Shot 2016-02-17 at 9.37.40 PM.png

Screen Shot 2016-02-17 at 9.37.54 PM.png

۱ـ رأی گیری مجله سایت اند ساوند برای انتخاب برترین فیلم های تاریخ سینما

http://www.bfi.org.uk/news/50-greatest-films-all-time

۲ـ آمار فروش فیلم ها

http://www.boxofficemojo.com

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s